STARI I NOVI SRPSKI ZAVET 

1. IZAZOV(I) OLGIJANSKOG PUTA

“A gde nam je geograf? Gde Prirodnjak? Gde fizičar? Koliko ima istorika? Koliko znalaca drugih nauka? Da rečem - sram nas bilo!”

 Iz pisma Palackog Šafariku 1816. g.

 Na predstavljanju “Oligijanskog puta” u Kolarčevoj zadužbini 17. sretnja (februar) ove godine, dr Divna Vuksanović je izjavila da je svaki od stavova izrečenih u ovoj knjizi problematičan u najboljem, izvornom smislu te reči (grč. problema - sporno pitanje, od proballo - prebaciti, učiniti spornim, dovesti u pitanje), te da je otud reč o čistoj duhovnoj provokaciji, opet u najboljem smislu te reči (lat. provoco - prozivati, izazivati), dakle o čistoj KNJIZI-IZAZOVU.

 Da je to tako, svedoči i burno negodovanje dela slušališta na izjavu učenog istoričara, dubokoumnog teologa i istančanog estetičara, đakona mr Milorada Lazića, da je istraživanje drevne srpske prošlosti u našem sadašnjem trenutku gotovo i nemoralno, da se tu ništa pouzdano ne može utvrditi (“To su čiste besmislice” - rekao je). A kada bi i moglo, bilo bi i nekorisno i protivdejstveno, jer bi štetilo u Srednjem veku ukonačenoj istoveti (identitetu) srpskog naroda koji se svetosavskim usvajanjem vizantijskog pravoslavlja jednom zauvek izdvaojio iz nerazlučene mase neistorijskog etnosa i istorijski uobličio kao sadelatni i sadejsveni narod evropske kulture i civilizacije.

 Takav stav korenito zastupa tačku gledišta protiv čije je dogmatske za(s)tupljenosti u vladajućoj svesti tekućeg naraštaja, pa samim tim i u svim duhovnim i delatnim vidovima njenog ispoljavanja, i napisan “Olgijanski put”. Lazić je, štaviše, iznoseći svoje gledište, bezmalo doslovce ponovio reči kojima se u knjizi izlaže osporavano stanovište, obezvredivši jednom jedinom ali opasnom reči (“Nemoralno je!”) sav trud da se u srpsku istovet ugradi i ponešto od sačuvane indo-slovenske baštine.

 Ako ništa drugo, žestoka pobuna u slušalištu mogla je opomenuti Lazića i njegove svetosavske učitelje i istomišljenike da se nalaze pred vremenom u kome uljuljkane vladare nad srpskom dušom

 IZAZOV(I) OLGIJANSKOG PUTA proteže/u se zato na prostoru od propitivanja i preispitivanja same ako ne vladajuće, ono sigurno preovlađujuće svesti srpskog naroda o sebi (oblast samosvesti), pa do uraznoličenih oblika njenog oprimeravanja u brojnim vidovima ispoljavanja (oblast dejstvenosti)

 Srbi su poslednja dva stoleća propustili da izgrade čvrstu svest o svom nacionalnom identitetu. Zato su se i u višestrukom smislu našli na stranputici, odn. na putu gubitka velikih nacionalnih tekovina koje su vekovima stvarali. Iskustvo Oligijanskog puta započelo je pre više od dvadeset godina uviđanjem da Srbi srljaju prema ivici ponora, i bilo je prožeto punom metafizičkom (samo)svešću da se svaki odgovoran pojedinac nalazi pred obavezom da se upusti u pokušaj izbavljenja vlastitog naroda. Pa ako između pojedinaca i naroda može postojati takva uzajamnost, onda se sa još više razloga ona može uspostaviti između naroda i celog čovečanstva. Opasnost srpskog narodnog nestanka podudara se sa srljanjem čovečanstva ka samouništenju, pa bi srpski put ka samosvesti i opstanku mogao biti putokazan i za sve druge narode (“Tamo gde je opasnost raste i spasonosno” - Helderlin).

 Razlog srpskog posrtanja Olgijanski put vidi ne u nekoj trenutnoj pogrešci niti u ovovekovnom nesnalaženju nacionalnih vođa, nego upravo u skretanju sa tog puta, čijim se imenom metaforiše put oslanjanja na izvorišta i celinu vlastitog povesnog bića, kao i usmeravanje ka najvišim vrednostima koje su u njemu združivale posebno srpsko i opštečovečansko.

 Temeljno skretanje predstavlja Vukova jezička reforma koja je prekinula kontinuitet srpske srednjovekovne kulture i obrazovanosti. Ona je onemogućila prirodno srastanje jezika obrazovanih i narodnog jezika i ostavila nas nespremnim za višu duhovnu sintezu koja bi skladno prožela indoevropsku običajnost sa hrišćanskom duhovnom nadgradnjom. Zbog toga i nije mogla nastati izvorna i samosvojna SRPSKA FILOSOFIJA. Zbog toga je i bilo moguće tokom čitavog ovog stoleća rastezati Srbe između svetovnog ateizma s jedne, i hrišćanskog fundamentalizma s druge strane, između zapadnjačkog materijalizma i istočnjačkog fatalističkog mesijanstva. U oba slučaja u procepu su ostajale i slovenska (svarožanska) i hrišćanska (svetosavska) suština srpskog bića. I jedna i druga se podastiru kao najviši zadatak, najizvornije nadahnuće i spasonosni svetionik Olgijanskog puta.

2. SINTEZA OLGIJANSKOG PUTA

Stari (Svarogov) i Novi (Kosovski) zavet

 Praizvorno Slovenstvo i kulturno-istorijski usvojeno Pravoslavlje nisu nepomirive suprotnosti u srpskom biću, pa time ni u konačnoj povesnoj, svetsko-istorijskoj sudbini srpskog naroda. Kao što je SVETOSAVLJE umelo da skladno objedini svebožačke i hrišćanske sastojke u mnogovekovnoj srpskoj običajnosti, tako bi i FILOSOFIJA SVETOSLOVLJA ili SLOVESNOSTI trebalo da povrati jedinstvo narodnog duha i ucelini pamćenje izgrađivanjem i usvajanjem STAROG SRPSKOG ZAVETA.

Stari srpski zavet treba da na dušu novih naraštaja stavi odgovornost i za sudbinu pred-hrišćanskih staroserbijskih naroda, njihovih država, vladara i bogova u jednakoj meri koliko i za svetosavsko razdoblje serbijske istorije - razdoblje NOVOG SRPSKOG ZAVETA.

 Mogu se izdvojiti četiri ideje-vodilje kojima se rukovodi teofilosofsko svetoslovlje Olgijanskog puta:

 Prva - srpski jezik i njegova korenska providnost prema suštini Bića.

 Druga - Svargov i Kosovski zavet koji imaju zajednički imenitelj u opredelenju za “carsstvo nebesko” - za najviše vrednosti postojanja, za čuvanje bogopredačke baštine.

 Treća - Sofija ili Božanska Premudrost kao Četvrto Lice Božje, premost u rascepu pravoslavnog i rimokatoličkog hrišćanstva.

 Četvrta - Slovesnost ili slovesni um kao vrhunski civilizacijski izražaj za opstanak čovečanstva neophodne sinteze a) zapadnjačkog (kartezijanskog) racionaliteta, beslovesnog uma (konačno ispoljnog i osvedočenog prilikom NATO bombardovanja Srbije), i b) slovenske osećajnosti kao povesnog osvedočenja i izlaganja sofijanske duše sveta kojoj pripada određenje slovesne duše.

ZNAČENJE SRPSKOG IMENA

 Iz takve postavke na osoben su se način rastumačile mnoge zagonetke vezane za srpsku istovet (identitet). Pomenimo ovde jednu od najvažnijih - sámo značenje srpskog imena. Pošto je u “Završnoj reči” slovensko ime pouzdano izvedeno iz Slova-Logosa kao slaganja, sloge i slivenosti, sada Slovo u srpskom imenu izranja iz skrivenosti kao Verbum, ovaj poslednji izveden iz istog korena kao Hvarog - Svarog - Sfairos, svetlosni, nebeski Bog koji je u isti mah i Slovo-Logos! Tako se sudbina srpskog-Svarogovog naroda (kome se onda imaju pridružiti svi Svarožani koji su Boga Neba sačuvali bar u svome imenu, npr. Franci-Svaranci, današnji Francuzi, a stari Frižani-Svarožani, itd.) ispostavlja kao presudna za propitivanje bogolikog opstanka čovečanstva.

Kada npr. nedavno preminuli vodeći svetski slavista Trubačov srpsko ime tumači prema sanskritu kao “glavoseče”, “Olgijanski put” preobrće značenje u “(oni koji su) odsečene glave” i tome nalazi potporu u odsecanju Surijine-Svarijine glave sa prvobinog hinduističkog Četvoroboga, kao i odstranjivanje Sofijinog lica (ličnosti, hipostaze, suštosti) iz hrišćanskog Celoboga. Svesrpski (sveslovenski) Svjatovid imao je sve četiri glave. S te tačke gledišta, srpski se narod svojim istrajavanjem u svarožansko-kosovskozavetnoj sudbini pretvara u sámo-kroz-vreme-protegnuto-svrgnuto božanstvo koje se vlastitom žrtvom bori za ucelinjavanje bogočovečanstva, tako što će onu prvu-četvrtu glavu - dakle sebe sámog - vratiti na njoj pripadajuće mesto.

 U ovoj tački “Olgijanski put” svojim ishodištem iziskuje da u srpskom narodu stečena filosofska samosvest o vlastitom mesijanskom suverenitetu, pristupi svom samoprevazilaženju ka mitološkoj ili sofijanskoj samosvesti, i to na tragu onog Šelingovog iskoraka u odnosu na Hegelovu apsolutizaciju države kao najvećeg izražaja slobode, kojim je Šeling taj izražaj našao u mitologiji. Ne stvara narod mitologiju nego mitologija stvara narod. Ima li dragocenijeg saznanja za Srbe koji se nalaze pod ponovnom pretnjom gubitka države?

 A to ne znači ništa drugo nego upripravljanje srpskoga duha za izmirenje sa svim narodima i verama, uspostavljanjem istinskih povesnih razloga za očuvanje srpskog naroda kao srpskog. Tvrdoglavo istrajavanje u svođenju velike višemilenijumske sudbine na nekoliko svetosavskih vekova zarad očuvanja jedne povesno nedelotvorne i čak (ne samo za Srbe, nego i za Ruse, time i za samu maticu Slovena) pogubne i gubitničke vere ...Veliko ostrvo Izmirenja i Hram Pamćenja... Onaj ko ima snage i volje za krčenje i prohođenje novih i daljih puteva ne treba da brine za gubitak starih…

 Imajući na umu ovakve dalekosežene uvide, nadam se da će “Olgijanski put” biti istinski izazov i podsticaj istraživačima iz svih oblasti duhovnosti, a srpskom narodu putokaz ka očuvanju svoga Slova i svoga opstanka.

Semelin Grad

18. travanj 2000. g.